Olumlu Davranış Geliştirme

Bir çocuğun mutlu olmasını sağlamanın önemli aşamalarından birisi, yaşam içerisinde uyması gereken…

Bir çocuğun mutlu olmasını sağlamanın önemli aşamalarından birisi, yaşam içerisinde uyması gereken kural ve sorumluluklarını özümsemesi ve isteklerinin bazı zamanlarda olmayabileceğinin bilincini oturtmasıdır. Anne ve babaların en birincil sorumluluklarından bir tanesi de çocuğa güvenli, sıcak bir yuvayı sunmanın yanı sıra çocuğun başkalarına karşı saygılı olması, yaşam içerisindeki kurallara uyum sağlaması ve özgüveninin olumlu bir şekilde gelişmesini sağlamaktır. Çocuğumuza uyum sağlaması gereken yaşam kurallarını öğretirken, olumsuz olabilecek davranışlarını önlemek ve bu davranışların olumsuzluk nedenleriyle birlikte açıklamamız gerekmektedir. Okul öncesi çağlardan itibaren çocuğumuzun her istediğine biran önce ulaşması ve kuralları özümsememesi gelişimi açısından ve sizler açısından zorluk oluşturacaktır. Çocuğunuz beklentilerini ve isteklerini belirtirken zaman zaman gerçekleşemeyeceğini veya beklemesi gerektiğini öğrenmesi gerekir.

Çocuğunuz talepleri karşısında beklemeyi öğrenirken aynı zamanda isteklerinin karşılanmasının başka durum veya insanlara bağlı olabileceğini, bu isteklerinin başkalarını etkileyebileceğini, önceliğin her zaman kendisinde olmaması gerektiğini ve bu durumlarla baş edebilmeyi öğrenir. Örneğin evde herhangi önemli bir işinizle ilgilenirken çocuğunuz onunla oynamanız için ısrar edebilir ve o an işiniz gerçekten önemli olabilir. Bu gibi bir durumda çocuğunuza durumu açıklayarak beklemesini sağlamanız gerekebilir.

Bu gibi durumlarda;

  • Çocuğunuz öfkelenebilir, ağlayabilir, sizi rahatsız edecek davranışlarda bulunabilir. Bu davranışlarının karşısında size isteğini yaptıramayacağını bilmesi gerekir. Eğer öfke, ağlama gibi davranışlarına karşılık olarak isteğini gerçekleştirirseniz çocuğunuz her talebi karşısında size ağlayarak yaklaşacaktır. Çünkü ağladığı zaman istediğini yaptırabileceği bilincini oluşturacaktır.
  • Bu gibi durumlarda sizin de işiniz olduğunu, işiniz bittiğinde onunla ilgileneceğinizi fakat şuan beklemesi gerektiğini belirtebilirsiniz. Fakat işiniz bittikten sonra çocuğunuzun talebini dinlemeyi unutmamalısınız. Geri dönüş sağlamadığınızda çocuğunuz daha sonraki sözlerinize inanmayabilir.
  • Sizlerin de istek ve taleplerinizin bulunduğunu çocuğunuza özümsetmeniz gerekir. Örneğin çocuğunuz onunla ilgilenmenizi istediğinde yorgunsak ve o an dinlemeniz gerekiyorsa çocuğunuza bunu belirtin. Fakat her talebinde yorgun olduğunuzu belirtmeniz de onunla ilgilenmek istemediğinizi düşündürür.
  • Eğer bunların dışında çocuğunuz hala aynı öfke ve ağlama krizleri ile size karşılık veriyorsa sakinleşmesi konusunda ona yol gösterici olabilirsiniz. Davranışlarını bu şekilde devam ettirdiği sürece anlaşamayacağınızı ve sakinleştiği zaman onunla konuşmak istediğinizi söyleyebilirsiniz.

Olumlu davranışı nasıl geliştirebiliriz?

Çocuğunuzda olumlu bir davranışı geliştirmek istiyorsanız ona gerçekçi beklentilerle, küçük teşviklerle, olumlu iletişim becerileriyle ve anlayışlı olduğunuzu belirten cümlelerle yaklaşınız. Disiplinli olmak zaman zaman ceza uygulamak gibi algılanabilir fakat ceza anlamı taşımamaktadır. Disiplin sayesinde çocuklar kendi iç disiplinlerini sağlamayı, iş birliği içerisinde hareket edebilmeyi ve davranışlarını kontrol edebilmeyi öğrenirler. Olumlu bir disiplin bilinci sayesinde çocuğunuz olumlu davranışlarını pekiştirirken olumsuz davranışlarını söndürmüş olur.

Olumlu davranış geliştirme için en iyi ortamlardan biri olan her biri farklı aile kültüründe yetişmiş, farklı inançları olabilen, farklı fiziksel özellikleri olan bir sınıf hayal edelim.Rehberlik ve Psikolojik Danışma Birimi olarak bu ayki atölyemizde “Sınıfımın Puzzle Etkinliği”’ni planladık ve her bir öğrencinin içselleştirdiği farklılığı hep birlikte merakla konuşacağız. Bu etkinlik hakkında detayları okumak için buraya tıklayabilirsiniz.

Olumlu davranışları öğrenebilmesi için;

  • Çocuğunuzun yaşının getirdiği gelişimsel özelliklerin farkında olarak yaşının gerektirdiği gerçekçi beklentilerle ona yaklaşmalısınız. Yapamayacağı bir sorumluluk için onu teşvik etmeniz özgüven zedelenmesine sebep olabilir. Örneğin okuyabilme olgunluğuna gelmeden çocuğuna okumayı öğretmeye çalışan bir ebeveyn karşısında çocuk, başarısızlığı sebebiyle kendini geri çekebilir.
  • Çocuğunuzun sizler gibi düşünemediğinin farkında olmanız gerekir. Yetişkinlerin düşünebildiği gibi düşünemeyen çocuklara bazı durumları somutlaştırarak anlatmanız gerekebilir. Örneğin empati becerisini çocuğunuza anlatırken, arkadaşıyla yaşayabileceği olası bir durumu dramatize ederek öğretebilirsiniz.
  • Çocuğunuza disiplin uygularken onu iyi tanıyor olmanız gerekir. Tüm çocuklara uyan herhangi bir disiplin kuralının sizin çocuğunuz için işe yaramadığını gözlemleyebilirsiniz. Bu gibi durumlarda işe yarayacak kuralı çocuğunuza göre şekillendirmeniz gerekecektir.
  • Davranışın nedenlerini anlamak ve bulmak gerekir. Çocuğunuzda gözlemlediğiniz olumsuz davranışların pek çok sebebi olabilir. İlgi çekmeye çalışıyor, sizinle zaman geçirmeye çalışıyor, kardeş kıskançlığı hissediyor ya da başka sebeplerden kaynaklı olumsuz davranışlar sergiliyor olabilirler. Bu gibi durumlarda çocuğunuzla davranışlarının sebeplerini konuşabilirsiniz. Sizin gözden kaçırdığınız bir şeyi çocuğunuz içselleştirmiş olabilir ve bunu size konuşarak anlatabilir. Davranışlarını siz anlamlandırmayın, çocuğunuza sorun. Örneğin siz işleriniz ile ilgilenirken çocuğunuzun sizi rahatsız etme çabalarını şımarıklık olarak algılayabilirsiniz fakat bunun sebebi sizinle zaman geçirme isteğinden kaynaklı olabilir.
  • Sizin ihtiyaçlarınız olduğu gibi çocuklarınızın da ihtiyaçları vardır. Oyun oynamak sizin için büyük bir ihtiyaçmış gibi görünmese de çocuğunuz için son derece önemlidir. Örneğin evden acilen çıkmanız gerektiği bir anda çocuğunuz oyun oynuyor olabilir ve onun o anki ihtiyacı oyun oynamaktır. Bu gibi durumlarda çocuğunuza minik hatırlatmalarda bulunabilirsiniz veya aciliyetinizin sebebini çocuğunuza anlatabilir, daha sonrasında oyunu beraber oynayacağınız konusunda onu teselli edebilirsiniz.
  • Çocuğunuzun güvenini kırmamalısınız. Ona beraber oyun oynayacağınıza ya da parka gideceğinizin sözünü verdikten sonra mutlaka sözünüzü tutmalısınız. Olası bir söz tutamama durumunda özür dileyerek telafisini yapmanız gerekir. Çocuğunuza verdiğiniz sözleri tuttuğunuz takdirde size güveni olduğu için daha sağlıklı bir iletişime sahip olacaksınız. Ebeveynlerine güvenen bir çocuk sizin koyduğunuz disiplin kurallarının onun iyiliği için olduğunu bileceği için uygulama konusunda daha rahat bir süreç geçirecektir.
  • Oluşturulan bir kural için ebeveynlerin ikisinin de hemfikir ve tutarlı olması çocuğun kuralı özümsemesinde önemli bir faktördür. Koyulan bir kural zaman zaman esnetilip zaman zaman uygulanıyorsa çocukta kargaşaya yol açabilir ve koyulan kuralın esnetilebileceğini düşünür. Disiplininizi sağlarken koyduğunuz kurallarda sizin de tutarlı ve net olmanız çocuğunuzun olumlu davranışını pekiştirmesi konusunda önemlidir.
  • Belirli kurallarınızın ve sınırlarınızın olması çocuğunuzun gelişim sürecinde zarar görmemesi açısında gereklidir. Örneğin hiç sınır ve kural bilmeyen bir çocuk akademik hayatında zorluklarla karşılaşabilir. Evde konmayan sınırlar okulda ve güncel yaşamında olduğu için sosyal açıdan zarar görebilir. Koyulan sınır ve kuralların net, açık ve yeteri kadar olması gerekir. Çok fazla konan kural da çocuğunuza olumsuz yansıyabilir. Koyduğunuz sınır ve kuralların nedenlerini çocuğunuza mutlaka anlatmanız gerekir çünkü bu kuralların sebeplerini anlayamayabilirler. Kurallarınızı belirlerken çocuğunuza da söz hakkı vererek duygularını anlamaya çalışabilirsiniz.
  • Çocuklar davranışlarını sosyal öğrenme yoluyla çevresinden gözlemleyerek öğrenir. Sizin ona örnek oluşturmanız çocuğunuzun gelişimi için son derecede önemlidir. Örneğin çocuğunuzun kitap okuma alışkanlığı edinmesini istiyorsanız sizden görmesi ve gözlemlemesi gerekir. Evde hiç kimse kitap okumuyorsa, çocuğunuza örnek olmuyorsa ondan bu alışkanlığı edinmesini beklemeniz gerçekçi bir istek olmayacaktır. Bu sebeple koyduğunuz kural ve sınırlandırmalara sizlerin de uyması gerekmektedir. Çocuğunuza bu konuda örnek olduğunuzda disiplini oluşturmanız daha kolay olacaktır.
  • Çocuğunuzun gerçekleştirdiği olumlu davranışları gördüğünüzü ve onayladığınızı sözel olarak ona ifade edebilirsiniz. Olumlu bir davranış gerçekleştirdiğinde takdir gören çocuk davranışını pekiştirecektir. Takdirinizi sözel olarak belirtmeniz onun için daha iyi olacaktır. Hediye, oyuncak gibi takdirler kullanıldığında bir süre sonra çocuğunuz davranışı içselleştirdiği için değil, sürprize ulaşmak için gerçekleştirecektir.
  • Çocuğunuz olumsuz bir davranış gerçekleştirdiğinde onun bu davranış için üzgün hissetmesini sağlamanın dışında farklı neler yapabilirdi konusunda düşünceye itmeniz ve farklı çözüm yolları düşünmesini sağlamanız gerekir.
  • Eğer tüm bunlara rağmen çocuğunuz olumsuz davranışlarını gerçekleştirmeye devam ediyorsa, davranışlarının doğurduğu sonuçları deneyimlemesi gerekir. Örneğin sürekli oyuncaklarına zarar veren bir çocuğa oyuncaklarına zarar vermenin yanlış bir şey olduğunu, onları tamir ederek oynaması gerektiğini ve bu davranışından dolayı kendinizi üzgün hissettiğinizi belirttikten sonra bu davranışını bırakana kadar yeni bir oyuncak almayacağınızı sakin bir dil kullanarak çocuğunuza anlatmanız gerekir. Son maddeye gelmeden önce diğerlerinin hepsini denediğinize emin olmanız gerekir. Eğer direkt son maddeyi uygularsanız çocuğunuz bu yaklaşımınızı hatasını anlayamaya yönelik değil, ona ceza vermeye yönelik olduğunu düşünecektir. Neden bu karara vardığınızı sebep ve sonuçları ile çocuğunuza mutlaka anlatmanız gerekir. Konuşma esnasında onun iyiliğini düşündüğünüzü jest ve mimiklerinizi kullanarak belirtmeniz daha etkili bir yol olacaktır.

Fırsat Verilen Çocuklardan Sorumlu Bireylere Yolculuk – Bu makale ilginizi çekebilir.

Total
0
Shares
Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Önceki
Ailede Ergenle İletişim
ailede ergenle iletişim

Ailede Ergenle İletişim

İletişim, iki birim arasında olan birbiriyle ilişki içinde mesaj

Sonraki
Okul Çağında Diyabete Dikkat!

Okul Çağında Diyabete Dikkat!

Halk arasında şeker hastalığı olarak bilinen diyabet, yaşam boyu devam eden

Bu İçerikler Hoşunuza Gidebilir
Total
0
Share